Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Байчечекей (уламыш)

Байчечекей
(уламыш)

Илгери өткөн заманда короокороо малы, өрүш бербеген жылкысы, сандыгына батпаган алтынзери бар бир бай болуптур. Бай сексенге таяп калса да бала көрбөй, «баланын ыңаалаган үнүн укпай, бул жашоодон куу баш өтөмбү»  деп кайгырып жүргөн мезгилде кебезден ак, айдан сулуу, гүлдөн назик, жалгыз чечекей кыздуу болот. Мезгил өтөт кызы чулдурап сүйлөп, тамтуң басып, ата нын кайгыдан карып болгон жүрөгүн жашартып, жашына жаш кошуп, көңүлүн купгубак кылат. Күндөр айга, айлар жылга алмашып, кыз кол арага да жарап калат. «Кыз да бол со  туяк»,  деп ата өзун сооротот. Күндөрдүн биринде кыз талаадан ойноп келип эле, «ба шым» деп ооруп калат. Табити эч нерсе тартпай, жеген та магы аш болбой, төшөккө жатып калат.

Тегеректеги табып тарды алдырат. Бирок, бири да кыздын оорусунун себебин билбей баштары катат. Айласы кеткен ата короокороо ма лын, өрүш бербеген жылкысын, сандыкка батпаган алтың зерин чачып, туштушка жарчы жайып, чабарман чапты рып, оорунун жайын билген табып издетет. Келген шыпаакерлердин бирөө да сыркоонун сырын ача алышпай, келген жактарына тарай берет. Амалы түгөнгөн бай: Карыганда тапкан жалгыз чечекей баламан айрылат тур баймынбы, кудай,  деп ботодой боздойт.

Күндөр өтө берет, кыздын адам болбосу билинип, элжурт камылгасын көрө баштайт. Ошол мезгилде кайданжайдан белгисиз бир жер кезген думана пайда болот. Ал акырын басып келип, кыздын тамырын кармап: Бактыңыз бар экен байым кызыңыздын үч күндүк гана омүрү калган экен, улуу тоонун башында, калың карга ка рабай желегин жайган, сыздаган суукка туруштук берип өскөн, жаздын, жашоонун жышаанын берген бир кичине кей гана сары гүл бар, колуңуздан келсе ошону алдырыңыз, кызыңыздын дартына бир болсо ошол өмүр  гүл гана даба болот, дейт. Сүйүнгөн ата жигиттерди аттаптондоп ошол улуу тоого жиберет, ат арышын токтотпой, бел чечип эс албай барып келүүлөрүн катуу эскертет. Үчүнчү күн дегенде жигиттер ба ягы кереметтүү сары гүлдү алып келишет. Табып аны кыз га искетип, кайнатып берип, кыздын дартын тапка салып, кырк күн жанынан жылбай карайт. Кырк биринчи күн дегенде кыз төшөктөн туруп, сыртка өз алдынча чыгып калат Күндөр өтүп байдын кызынын деминедем, күчүнөкүч кошулуп тыңып калат, өз ишин аткарган касиеттүү думана табыпты бай ыраазы кылып узатат. Оюнкараак кызынын баштагьщай так секирип ойноп, күлкүсү шандуу чыгып кал ганын көргөн байдын көңүлү тынат. Ошондон кийин эл ошол кереметтүү, байдын жалгыз че чекейин өлүмдөн алып калган кичинекей гана сары гүлдү «байчечекей» деп атап калышат.


Кыргыз