Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Скифтер (Скифы)

Скифтер (Скифы) – Биздин заманга чейин 7–3кылымда түндүк Кара деңиз боюнда жашаган, иран тилинде сүйлөгөн байыркы уруулар. Скифтердин руханий жана материалдык маданияты сармат, массагет жана сак урууларына жакын. Скифтер (скифы) Кара деңиздин түндүгүнөн киммерийлерди сүрүп чыгарып Мидияны, Сирияны, Палестинаны басып алышат.  Биздин заманга чейин 6-кылымдын башында Скифтерди Алдыңкы Азиядан мидиялыктар сүрүп чыгышат. Скифтер (скифы) Түндүк Кавказды, Крымды жана Дунай менен Дондун арасындагы талааларды  мекендешет. Скифтер (скифы) бир нече ири урууларга бөлүнгөн. Геродоттун маалыматы боюнча, Днепр менен Дондун аралыгында падыша Скифтер,  Днепрдин төмөнкү агымынын оң жээгинде, Крым талааларында көчмөн Скифтер, Ингул менен Днепрдин арасында көчмөндөр менен аралаш дыйкан Скифтер жашашкан. Түштүк Буг бойлорунда, Ольвия шаарына жакын жерде каллипиддер же эллин Скифтер (скифы), алардан түндүгүрөөктө  алазондор мекендеген.

Кара деңиздин түндүгүндөгү кул ээлөөчүлүк мамлекеттер менен болгон карым-катнаш, мал, дан, тери жана кулдарды сатуу скиф коомунда таптардын пайда болушуна алып келген. Скифтерде уруу союздары түзүлүп, башында падыша турган кул ээлөөчүлүк мамлекетке айланган. Падыша бийлиги ыйык эсептелген жана мураска калтырылган. Бирок анын бийлиги бирикменин кеңеши жана элдик жыйын менен чектелген. Аскер ак сөөктөрү, чоролор жана дин кызматчылары бөлүнүп чыккан. Биздин заманга чейин 512-жылы Дарий I менен согушуу Скифтердин саясий жактан биригүүсүнө түрткү болду. Биздин заманга чейин 5–4-кылым Атей башка падышаларды четтетип, бийликти өзү ээлеген. Биздин заманга чейин 4кылымдын 40-жылдарында ал Азов деңизинен тартып Дунайга чейинки Скифтерди бириктирген. Скифтер (скифы) жашаган мезгилге тиешелүү археол. эстеликтер Кыргызстандын аймагында да кездешет. Мисалы,  алсак, Ивановкадан, Акбешимдин жанынан (Чүй  өрөөнү),  Акөлөңдөн (Ысыккөл), Чийимташтан (Талас), Саймалыташтан (Ош) табылган. Бул көрүстөндөрдөн жез, алтын, күмүш жасалган идиш-аяктар, карапалар, ар түрдүү кооздук буюмдары табылган. Скифтердин  кол өнөрчүлүктө, дыйканчылыкта, аскер ишиндеги жетишкендиктери жергиликтүү  элдин  тарыхына, маданиятына чоң  таасир тийгизген. Скифтердин искусствосу Борб. Азияда жашаган элдердин көркөм  өнөр маданиятындагы ажайып өнөрлөрдүн бири. Көптөгөн буюмдар айбанаттар стилинде өтө кызыктуу жасалган. Айбанаттардын (бугу, багыш, тоо теке, куштар) сөлөкөттөрү  жана алардын кармашып жаткан учурлары да чагылдырылган. Сүрөттөр алтындан, күмүштөн, темирден жана колодон түрдүү ыкмалар менен жасалып, алардын башаты тотемдик түшүнүктөр аркылуу башталат. Скифтер доорунда жоокерлерге арналган таш балбалдар да өкүм сүргөн.


Кыргыз