Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Мухаммед Xайдар

Мухаммед Xайдар,   Мырза Мухаммед Хайдар (1499–1551) – тарыхчы. Моголстан менен Чыгыш Түркстанда-гы мамлекет ишмер. Ташкенде туулган; моголдордун дуулат уруусунан чыккан. Анын атасы Мухаммед Хусейн Көрөгөн (Гураган) могол ханы Султан Махмудга (1487–1508) баш ийген Ортотөбө аймагын башкарган. Мухаммед Xайдар 1509-жылдан Кабул ш-нда Султан Бабурдун сарайында турган. Үч жылдан ки-йин кайра Анжиянга могол ханы Султан Саидге (1514–1533) келип, ал өлгөнгө чейин кызмат кылган. Хандын мурасчысы Абд ар-Рашиддин тарбиячысы болгон жана Бадакшан, Кафирстан, Тибетке жасалган жор-туулдарга катышкан. Абд ар-Рашид (1533–1570) тактыга отургандан кийин дуулат уругуна кысым көрсөтө баштагандыктан, Мухаммед Xайдар Бадакшанга, андан Лахорго өтүп, Бабурдун уулу Камран мырзага келип кызмат кылган. 1539–40-жылы Агра шаарына келип, Хумаюнга (1530–1556) кызматка орношкон; анын жардамы менен 1541-жылы Кашмирди басып алып, Бабурлардын (Улуу Моголдордун) атынан бул аймакты бийлеп турган. 1551-жылы Каш-мирде тоолук уруулар менен болгон урушта өлгөн. 1541–47-жылы фарсы тилинде «Тарих-и Рашиди» эмгегин жазган. Бул эмгек эки бө-лүмдөн («дептерден») турат, биринчи «дептерде» Моголстан менен Кашкардын 1538-жылга чейинки саясий тарыхы, экинчи «дептерде» автордун эскерүүлөрү  камтылган. Кыргыздарды Мухаммед Xайдар «Моголстан токойлорунун арстандары» деп атап, Моголстандагы саясий күрөшкө кыргыздардын катышкандыгы жана алардын жетишкен ийгиликтери жөнүндө баяндап кеткен


Кыргыз