Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Маджму-ат-таварих

Маджму-ат-таварих – Тарыхтар жыйнагы – 1495-жылы фарсы тилинде жазылган чыгарма. Автору  – Сайф ад-Дин Аксикенди  (Сайпидин Аксылык)  өзү  бүтпөй калып, аны уулу Орозбай (Ноорузбай) улантып жазып бүтүргөн. Сайпидин Аксылык эмгегинде кыргыздарды оң жана сол деп бөлүп, оңго Ак уулдан тараган Отуз уул жана Солусбек Булгачыны кошот. Ал эми солго Куу уул кирет. Бул эмгекте 12-кылымда, б. а. 1127- жылы кыргыздардын оң жана сол канатка бөлүнгөнү,  алардын түпкү  атасы Аналхак болгону, Аналхак Ак уулга чейин 20 ата, Куу уулга чейин 23 ата өткөнү тууралуу кабар берет. Оң канатка (отуз уулга) адигине, муңгуш, карабагыш, тагай, сарыбагыш, дөөлөс, черик, азык, моңолдор, коңурат, чекир жана башка уруулар кирген (санжыра боюнча кара чорого багыш, суумурун, келдике, баарын уруулары кошулат). Тагайдын чоң бөлүмдөрү – наймандан жедигер, кылжырдан бугу, богорстондон солто уруусу, алардан башка кара чоро, саяк саналган. Адигинеге болсо анын  өзү  гана кирген (санжыра боюнча адигинеге жору, бөрү,  баргы, сарттар жана башка уруулар кошулат). Солусбек Булгачыга бостон, тейит, жоокесек, дөөлөс, кыдырша, канды уруулары кирген (санжыра боюнча ага кесек, ават, оргу, нойгут, кыпчак, найман жана башка уруулар кошулат). Солго (Куу уул) саруу, кушчу, мундуз, басыз, чоң багыш, кытай уруулары кирген (санжыра боюнча ага жетиген, дөбөт уруулары кошулат). Ак уул, Куу уул жана башка шайык Сейит Мир Жалилдин мезгилинде (15-кылым) жашап, аны менен байланышып турган тарыхый инсан катары көрсөтүлүп, алардын кимден таралганы саналат. Чыгармада негиздүү  тарыхый окуялар да чагылдырылган. Мисалы, кидандардын (кара кытайлардын) Орто Азияга, Кыргызстанга жасаган чабуулу жана аларга каршы жергиликтүү  элдин күрөшү.  Чыгармада «Манас» эпосуна тиешелүү  окуялар да орун алган. Автор Манасты тарыхый инсан катары карайт. Маджму-ат-таварих Манас жөнүндө берилген эң биринчи жазуу түрүндөгү 15-кылымга таандык маалымат. Бул эмгек кыргыз тилине которулган.


Кыргыз