Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Кыргыз-Кытай дипломатиялык алакалары

Кыргыз-Кытай дипломатиялык алакалары (орто кылымдагы) жөнүндө  тарыхый маалыматтар 9-к. «Ли Вейгун хойчан ипинь цзи» (Ли Вей-гундун Хойчан, 841–846-жылы башкарган мезгил) аттуу кытай жыл баянында Тан императорлору Вень цзунь жана Уцзуньдун мамлекет министири Ли Дэ-юй (786–849-жылы) тарабынан түзүлгөн тарыхый иш кагаздардын топтому чагылдырылган. Ли Дэ-юй түзгөн жыйынтыктын 1,2-бөлүмдөрүндө  Кытайдын кыргыздар жана уйгурлар менен болгон алакалары чагылдырылган. Жыйнакта Тан императорунун кыргыз каганына жазган расмий каттары да бар. Элчилик деңгээлдеги мамлекет  өз ара расмий мамилелерди чагылдырган кат алмашууларда кыргыз-кытай аскердик, саясий-экон. 7–9-кылымдагы Алакаларына сереп салынган. Борбордук жана Ички (Батыш) Азиядагы саясий абал, андагы кыргыздардын жана Тан империясынын алган орду терең  иликтенген.  Өзгөчө   кыргыздардын Уйгур кагандыгы кулагандан соң  түзүлгөн аскердик- саясий кырдаалдагы  өзгөчө  орду, согуштук-саясий күчү  даңазаланган. Расмий каттарда мамлекет  өз ара алакалардын бир катар тармактардын  (соода, экон. жана башкалар) өнүгүүсүнө да маани берилген. Кыргыздар 7-кылымдан Борб. жана Ички Азиядагы эң ири аскердик-саясий күчкө  айлана баштаган.

Тан императорлору кыргыздардан өзүнүн ишенимдүү, күчтүү союздашын көрө алышкан. Буга 632-жылы Кыргыз каганына Тан императору Тайцзунь тарабынан жөнөтүлгөн Ван И-Хун башында турган мамлекет расмий элчилик далил болот. Кыргыздар бул элчиликке жооп иретинде 648-жылы Шибокюй Ачжан башында турган элчилерди жөнөтүшкөн. Кыргыз элчилери кытай императорунун расмий кабылдоосунда башка элчиликтерге салыштырганда өзгөчө сый-урмат менен кабыл алынгандыгын маалым-даган булактар бар. Кытай жыл баяндары  724,747-жылы элчиликтер жөнүндө  эскертет. Кыргыздардын жана Тан империясынын ортолугундагы саясий- дипломатиялык алакалардын туу чокусу 9-кылымдын ортосуна таандык. мамлекет расмий иш-кагаздарында Азиянын эң  күч-кубаттуу мамлекеттеринен болгон Кытайдын Тан династиясына кыргыздар кеминде 3 кылымдай мезгилде ишенимдүү,  күч-кубаттуу, аскердик  – саясий союздашы болгондугу маалымдалат. Бул согуштук союзга айрым учурларда Тибет, Курлук, кагандыгы да биригип турушкан. 843-жылы чегинде эле элчилик миссияга жооп иретинде Кыргыз каганынын атайын тапшыруусу боюнча Табу Хэцзу (Алп Сол), Вень-у Хэ, Дидэсу Наньчжу  өңдүү  кыргыз аскер башчылары жана эл билермандары Тан императоруна мамлекет расмий каттарды тапшырышкан. Кыргыз-кытай алакалары Тан империясы кулаганга чейин (907-жылы) уланган.


Кыргыз