Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

«Кыргыз» деген этноним жөнүндө легендалар

«Кыргыз» деген этноним жөнүндө легендалар

Маоддун –Огуз хандын башкаруусу кыргыз элинин тарыхындагы маанилүү этаптын башталышы болгон. Кытай жыл наамаларында «кыргыз» деген этноним биринчи жазылган. Б.з.ч. 201-жылы Огуз хан өзүнүн көп колун батышты көздөй жиберип, гянь-гундар ээлеген жерди басып алат. Бул жупуну эскерилген маалыматтын мааниси эбегейсиз. Окумуштуулар талашсыз далилдеп чыккандай, гунь-гундар деп (гэгунь, цигу, кигу деген варианттар бар) кытайлар эң байыркы кыргыздарды аташкан. Мына ошол маалыматтын аркасы менен биз б.з.ч. 3-кылымдын аягында эле кыргыздар ээлик кылган жерлер бар экенин билебиз. Ошентип, «кыргыз» деген этноним, түбү түрк тамырынан тараган азыркы элдердин ысымдарынын эң байыркысы болуп саналат. Өзбектер, уйгурлар, казактар, түркмөндөр, татарлар, башкырлар ж.б. сыяктуу этнонимдер андан бир кыйла кийинчерээк пайда болгон.

Кыргыздардын байыркы ээлик кылган жери кайда экендиги да аныкталган. Ал ошол кезде азыркы Монголиянын батыш бөлүгүндө, болжол менен Кыргыз – Нур көлүнүн районунда жайгашкан. Кыргыздар гунн аскерлеринин курамында кытайга каршы согушкандыгы белгилүү. Б.з.ч. 99-жылы гунндар кыргыздар ээлеген жерге башкаруучу кылып, колго түшкөн кытай аскер башчысы Ли-Линди дайындашкан. Ал кыргыз хандарынын династиясын негиздеген. Уламыштар боюнча ал династия кыргыздарды 10-кылымдарга чейин башкарган.Ли-Линдин тукумдары бир аз убакытка чейин гунндардын гегемондугунан кутулууга жетишкен.Бирок б.з.ч. 40-жылы гунндардын ханы Чжи-Чжи кыргыздар ээлик кылган жерди кайрадан каратып алган. Энее-Сайлык кыргыздардын эвропалыктарга түспөлдөшүп, «чачтары саргыч, өңдөрү нурданып кызыл-чийкил, көздөрү көгүлтүр болот» деп жазылган кытай тарыхында.  VII кылымда кыргыздардын өз жазмасы пайда болуп, элдин сабаттуулугу арткан. Ушул азыркы Эне-Сайдан жана Тувадан байыркы кыргыздардын 120 дан ашык жазуу эстеликтери табылган.


Кыргыз