Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Каракан мамлекети

Каракандар мамлекети-10-кылымдын 2-жарымынан  13-кылымдын  башына  чейин  азыркы  Кашкар, Түштүк Казакстан, Орто Азия, Кыргызстан аймагын ээлеген кара кыргыз кагандыгы. Анын калыптанышы үчүн Борбордук Теңир Тоодогу чигил, карлуу, йагма элдери чоң роль ойногон. Бул мамлекеттин негиздөөчүсү Сатук Буура Хан Абд Ал-Керим биринчи болуп ислам динин кабыл алган. Борбордук Теңир Тоонун түштүк жагындагы жерлерди Кашкарга бириктирген. Каракандар 999-ж. Самандар мамлекетинин начарданышынан пайдаланып, алардын Жейхунга (Аму Дарыя) чейинки аймагын басып алышкан. 1000-1040-ж. бул мамлекет өтө күч алган, бирок, 1069-1070-ж. бири-бирине көз каранды эмес Чыгыш жана Батыш кагандыктарга бөлүнүп кеткен.

12-кылымдын 30-жылдары кара кытайлар Чыгыш кагандыкты, 1141ж. Батыш кагандыкты басып алган. Кара Кытайлардын гурханы Чүй жана Талас өрөөнүндөгү жергиликтүү калкты түздөн түз башкарып калган. Башка аймактарда гурхандар Каракандардын ички иштерине кийлигишпей, салык жыйноо менен гана чектелишкен. 1211-ж. Хорезм шахы Мухамед Батыш Каракан мамлекетин басып алган. Чыгыш Каракан мамлекетинде бийлик наймандардын каны Күчүктө кала берген. Махмуд Кашкаринин «Түрк сөздөрүнүн жыйнагы», Жусуп Баласагындын мемуар «Куттуу билим» дастаны, өзгөн, Шах Фазил архитектуралык комплекстер, Бурана сыяктуу эстеликтер ушул мамлекеттин тушунда пайда болгон. Ошол учурда түрк элдери үчүн орток жазма адабий тил түзүлүп, шаар кыштак өнүккөн, көчмөн уруулар көбүрөөк отуракташкан. Булак: literatura.kg


Кыргыз