Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Кадимки тыйын чычкан

Кадимки тыйын чычкан

Тянь-Шандын жана Орто Азиянын карагайлуу токойлорунда мурда тыйын чычкандар болгон эмес. Биринчи жолу 209 тыйын чычканды 1951-жылы октябрь айында Пржевальск шаарына жакын жердеги тоолуу карагайлуу токойго  кое берилген. Кийинчерээк 1953-жылы 73 тыйын чычкан Нарын тоо кыркаларындагы токойлорго кое берилген. Бул жерге алар жакшы көнүп, көбөйүп жатышат.

Биздин токойлорубуз  көбүнчө бири-биринен оолак жайгашкандыктан, тирүү калган тыйын чычкандар Ысык-Көлдүн жээгиндеги өзүнчө бөлөк турган токойлорго, Чоң- Кемин,Кабак -Тоо, Сары -Иймек ж.б. жерлерге көчүрүлгөн. Азыркы кезде тыйын чычкандар түндүк Кыргызстандын бардык токойлоруна кое берилди.

Тыйын чычкандар бактардын боорлоруна өзү жашоо үчүн шар түрүндө уя жасап алышат. Бул уялар  аркылуу алар жаан-чачындан жана ар түрдүү душмандардан сактанышат. Ошол эле уянын өзүндө жай ичинде бир эки жолу 3 – 5тен туушат.

Тыйын чычкандар үчүн биздин токойлорубузда: карагайдын тоо буурчагы, козу карын, жер-жемиш, четин, караган жана башка ушул сыяктуу башка жетиштүү санда тоют бар.Түшүм аз болгон жылдары тыйын чычкандар негизинен козу карын, карагайлардын тоо буурчагы жана жер-жемиштер менен тамактанышат.

Тыйын чычкандар бекем жана эң кооз мех берет. Бизге алынып келинген тыйын чычкандар негизинен өзгөрүлгөн жок. Тыйын чычкандарга аңчылык кылуу иши 1957-жылдан башталды. Азыркы кезде Ысык-Көлдүн жээгиндеги токойлордо гана ар жыл сайын 3000 миңге жакын тыйын чычкандардын эң кооз күмүш сыяктуу жылтылдаган терилери даярдалат.     Аңчылык ишин жакшы уюштурган кезде ар жыл сайын тыйын чычкандын 12-15 миң терисин алууга болот.


Кыргыз