Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Жыландын уусу, төөнүн сүтү, куураган чөп (уламыш)

Тээ илгери бир байдьш кулу болгон экен. Анын эч кандай терс кьшлдары жок, мүнөзү жакшы болуптур, ички жана тышкы жумуштарды илгиртпей өз учурунда бүтүрүп турчу экен. Эч кимге жамандыгы жок, жалгыз жүрсө жарашпас деп үйлөндүрүп коет. Ошондой болсо да турмуштун ачуутат туу катаалдыгына чыдай албай ооруп калат. Бай:  Жакшы бала болчу,  деп табыпка барып көрсөтөт. Анда табып:  Жьшандын уусу, төөнүн сүтү, анан шеиит өлгөн адамдын мүрзөсүнүн үстүнө чыккан чөп дары,  дептир.

Оо, куураган кулга мындай керемет, касиеттүү дарьшар ды ким кайдан издеп, таап бермек эле,  деп бай кулду жа такка таштап, өзү жайлоого көчүп кетиптир. Ай артынан ай өтүп, күн артынан күн өтүп, баягы кулдун оорусу күчөптүр.  Мен ооруп төшөктө жатсам, сенин көргөн күнүң эмне болот? Кечикпей төркүнүңө жөнөгүн. Ачка жүрүп өлмөк белең,  дейт ал аялына. Кулдун айткан сөзүнө макул болуп аялы сапар улап жолго чыгат. Ошол мезгилде түндүктөн жы лан түшүп, ууктанууктарга оролуп калат. Аял байкабай ка лат да, кетип калат. Бир аз убакыт өткөндө сырттан Сөйлөш деген адамдын үнү угулат.  Үйдөн эшикке чыга турган адам жок, өзүм ооруп төшөк тө жатам,  дейт кул. Чоочун адам кирип келип:  Алыстан жол сапарын улап келе жатам, дагы баса турган жол узак. Ботосу үйдө калып, минген төөнүн желини ооруп калды. Саап таштап кетем сүтүн, чака бер,  дептир.  Өзүм ооруп төшөктө жатам, чаканы өзүң издеп таап алгын,  дейт кул.

Жолоочу төөнү өзү саап, кулдун тупгуна коюп, жол сапарын улаптыр. Ууктарга оролгон баягы жы лан түпгүп баягы сүттөн ичип, уусун таштайт. Ичи көндөй куураган чөптү кул дароо көрө калат. Жылан ошол бойдон жок болот. Жаздыктын астын караса бычак бар экен. Кул бычак менен баягы куураган чөптү кесет. Ичи көндөй экен. Ошону чакадагы сүткө салып, сүттөн эптеп ичет. Бир нече убакыттан кийин дагы башын эптеп өйдө көтөрөт. Баягы чөп менен соруп, сүттү дагы иче баштайт. Кайра башы жаз дыкка кулайт. Ошентип канча күн, канча түн уктаганын өзү билбей калат. Ойгонсо көлшал. Алды бүт суу.

Бутун тартып сунса сопсоо. Кыймылдагандан заарканат. Жок андай эмес. Кый мыл кирип, өзү соо. Эч жери мурункудай болуп оорубайт.  Оо, кудай!  деп Кудайга жалынып жалбарат. Ооруган жери бүт басьшып, күндөнкүнгө сакайып жакшы болуп ка лат. Кара терге суу болгон төшөктөрдү күнгө жайып, басып туруп кыймьщцай баштайт. Үйдүн ичин ондоп түзөп, бүт ба арьпгиретке келтирет. Көрсө төөнүн сүтүн жылан ичип, уусун таштаптыр. Шейит өлгөн адамдын мүрзөсүнүн үстүнө тигилген экен кулдун үйү. Жыландын уусу, төөнүн сүтү, өлгөн адамдын мүрзөсүнүн үстүнө чыккан, бирок куурап калган чөп, айыгар оорунун дарысы өзү келет дегендей, баягы табыптын айткан кере мет касиеттүү дарылары чын болуп чыгат. Ошол мезгилде кайданжайдан аялы жолдон көрүнүп, үйүнө келе жатат. Эшиктин алдындагы караанды көрүп, күйөөм өлүп калган экен деп чоочуйт. Бир аз олтуруп, эс акылын жыят. Ыйлап олтургандан пайда жок, шааншөкөт төп мени ким алып кетет деп кайраттанып басып келсе күйөөсү өлбөй типтирүү жүрүптүр.


Кыргыз