Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Деөлөтүн сатуу

Деөлөтүн сатуу.

«Арзан шырдак мында» – деп,

Ырдап сатты кайран эл». (ЫсакШайбекуулу)

Бул-ар бир элдин өзүнө гана таандык рухий байлыгы. Көчмондүү турмуштун цивилизациясы аркылуу кыргыз калкы өзүнүн асыл ма-даниятын калыптандырып, бугунку урпактарга дейре жеткирип кел­ген. Мындан ары бул атты кийинкилерге изден тайбай жеткирүүбүз -ыйык максатыбыз болуп саналат. Аларга адабиятыбыз, өнорүбүз, каада-салтыбыз, үрп-адатыбыз, тамак-ашыбыз, таң-тамашаларыбыз, шаң-шарапатыбыз, т.а. бир гана Кыргыз Атага таандык, башкалар суктана ал турган касиеттерибиз, аракеттерибиз кирет. Базар эконо-микасынын шартында бул дөөлөттөр, жекече байлыктарыбыз товар катары каралууга кенен-чонон жол ачылды. Биздин журтчулукэмне-ден чүнчүүдө:

Биринчиден, куу турмуштун айынан коркем буюм-тайымдарыбыз келүүчүлерге ачык сатылуу менен анын жасоо ыкмалары кошо кетүүде. Ачык айтканда, айрым шылуундар, мисалы, кийиз уютуу-да, койду кыркуу, жүнүн сабоо, чийге тарамдоо, канча чака суу куюу, канчага тепкилеп, басууга, кайнатып, кайрадан басуу, кандай боек-тор менен боео, ж.б. уздук аракеттери канча убакыттарды талап кы­луусу ачык эле кинотасмага, суротке алынып, ага жарыбаган тыйын-тыпыр сунуп, кайран енерубуз чет олколорду карай сызууда. Арий­не, «бул енөрүбүздү саттык, келечекте башкалардын енерү, доолотү болуп кетет», -дегенди азыр эле туюнтуп турат.

Экинчиден, уз-усталардын автордук укуктары корголбоодо. Кайра бут алдында тепселди. Корком буюмдар – ездук чыгарма. Аларды тарттырууда чебердин ээлик милдети сакталбоодо. Кел-гиндер биреелердун коштоолору менен келишет. Уз-усталардын уйлеруно тартынбай киришет. Суроо-супкаты жок, узун-туурасы-нан жатышат. Тартышат, чардашат. Анан ал чыгармалары, узда-нуулар-узануулары учун чеберлерге сокур тыйын толошпейт. А, мүмкүн, жанагы тилмечтер кун керуп жатышкандыр. Демек, авто-рдун колунан чыккан кооз, ары аруу үлгүлер, нускалар, таберик-тер укуксуз калууда. Бизде: «Дүйне жүзүно кыргыздын ким экен-дигин таанытабыз» – деген жалпы философиясы окүм сүрүүдө. А, чын-чынына келгенде, чет елкелүктер атайын келишип, тартып, жазып кетишип, озүлорүнүн эмгеги делинип, ез жеринде жарыя-лап, туйтунуп, авторлору ошолор болууда.

Үчүнчүдөн, эмнелерди тартыш, эмнелерДи тартууга тыюу са-лыш керек. Мурду менен тынгандар, бут менен баскандар үчүн эши-гибиз ачык. «Жардынын коногу билет, жамандын бойдогу билет» бо-лууда, болуп калууда, мындай ары боло бермекчи…

Тортүнчүдон, башка элдерде таптакыр тыюу салынып жаткан коонорбос, бир жоголсо табылбас, кайра жаратып алууга эч бир мүмкүн эмес кайран үлгүлорүбүз бутташып, уурдалып кетүүдо. Мын­дай корүнүш КЫргыз Атанын улуттук соолотүн учурат. Бироолордүн айдагына моюн сунушубуз, бул – Кыргыз Атанын шору!


Кыргыз