Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Кыргыз эл оюндары. Токол эчки, топуракты таш менен уруп чаңытуу, упай.

Токол эчки

Оюнчулардын саны 10—20 киши,

Оюн аянтчада өткөрүлөт.

Оюнда таяктар, томпойлор колдонулат.

Оюнга даярдануу. Көлөмү 20X20 метр келген аянтчанын ортосуна кесенин көлөмүндөй чуңкур сыйлат, андан кийин колдоруна таяктарын алышып эки бөлүнүшүп оюнчулар оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

Оюндун баяны. Биринчи топтун оюнчулары, таяктары менен томпойду аянтчанын ортосундагы чуңкурга түртүп же уруп киргизүүгө аракеттенишет. Экинчи топтун оюнчулары чуңкурду корушат. Томпой чуңкурга киргизилгенден кийин, оюнчулар ролдору менен алмашышып, оюнду кайрадан башташат. Ошентип оюн, оюнчулар каалаган убакытка чейин уланат. Томпойду көп жолу чуңкурга киргизген топтун оюнчулары жеңишет.

Оюндун эрежеси. Бир бирин таяк менен урууга, түртүүгө, кармоого, томпойду кол менен кармоого, тебүүгө болбойт.

Оюндун педагогикалык мааниси. Оюнда күч, ылдамдык, шамдагайлык тарбияланат, бирдик тикке, бир бирин урматтоого, коюлган максатка жетүүгө үйрөтөт.

Топуракты таш менен уруп чаңытуу

Оюнчулардын саны 2—3 киши.

Оюн аянтчада өткөрүлөт.

Оюнда таштар колдонулат.

Оюнга даярдануу. Оюнчулар топурак үйүшүп, оюндун шарты жөнүндө сүйлөшүп алышат.

Оюндун баяны. Оюнчулар кезектери келгенде, колдорундагы таштары менен топуракты урушуп чаңытууга аракеттенишет. Оюн 2—3 жолу кайталанышы мүмкүн. Таш менен топуракты уруп катуу чаңыткан оюнчу, оюндун жеңүүчүсү болот.

Оюндун башка түрлөрү. Топуракты таяк менен уруп чаңытуу, топуракты бут менен тебип чаңытуу, клайды таш менен уруп чачыратуу, ылайды кетмен менен уруп чачыратуу.

Оюндун эрежеси. Бир бирине тоскоолдук кылууга, жакын турууга, башка оюнчу үйгөн топуракты урууга болбойт.

Оюнга методикалык көрсөтмө. Оюнчулар топурак үйүлгөн жерден алысыраак турушу керек.

Оюнчулардын саны 4—6 киши.

Оюн аянтчада же чоң. бөлмөдө өткөрүлөт.

Оюнда 30—90 даана чүкөлөр жана 1 абалак колдонулат.

Оюнга даярдануу. Оюнчулар тегерек болуп отурушкандан кийин жетекчи шайланат, ал катышуучуларды эки бөлүп, кезектерин аныктап чүкөлөрдү жерге чачып таштайт.

Оюндун баяны. Оюнду баштоочу абалакты огу менен урушу керек. Эгерде ал оюнчу, абалакты уруп алалбаса, жыдып көзекти, башкаларга берет. Баш бармак менен сөөмөйдүн жармы менен урса болот. Оюнду баштап жана абалак уруп алган оюнчу айы бош колу менен кармап турса болот же аны белгилүү жерге коёт. Катарынан 3 чүкөнү уруп алгандан кийин, абалакты ордуна кайтарып коёт. Айкүргө түшкөн чүкөлөрдү айкүр чүкөлөр менен тааныта менен, чиктичик менен бөк күүлөнүп түнөк менен уруп алат.

Оюнчулар төмөнкү учурда чүкөлөрдү уруу укугун жоготушат. Эгерде уруп алгандан кийин үч чүкөнү алуунун ордуңа эки же төрт чүкөнү алса (бул убакыт да бардык уткан чүкөлөрдү оюнчу ордуна кайра коюшу керек), эгерде ок дагы бир башка абалда турган чүкөгө тийсе, кийиктин ордуна, окту алса, кокустан бир жери менен жаткан чүкөлөргө тийип кетсе, же бош болуп жаткан чүкөнү уруп алса, эгерде башка оюнчунун берген кенеши менен уруп алса жаа оюнчулары менен кенешкенден кийин чүкөнү атса болот, эгерде шериктеринин бирөөсү, уткан чүкөлөргө ок кийикке таянып же жатып калса оюн жыдыйт. Оюн каалаган убакытка чейин уланат. Оюнда кеп чүкөлөрдү утуп алган жааттын оюнчулары жеңишке жетишет.

Оювдун эрежеси. Бир ок менен бир нече жолу урууга, бир бирине жакын турууга, тоскоолдук кылууга болбойт, окту кийик менен уруп алса болот.

Оюнга методикалык көрсөтмө, Оюн өткөрүлүүчү жер тегиз, ыңгайлуу болушу керек.

Оюндун педагогикалык мааниси. Күч тарбияланат, кол менен кыймылдарды так аткарууга, атуу ыкмаларын, аралыкты чамалап аныктоого, коголган максатка жетүүгө тартипти сактоого, бири бирин урматтоого үйрөтөт.
Упай

Оюндун педагогикалык мааниси. Оюнда күч тарбияланат.


Кыргыз