Кыргыз Инфо - Кыргыз. Кыргызча китептер, ырлар, каада-салттар, эпостор, жомоктор, акыл-насааттар, учкул сөздөр жана макал-лакаптар Кыргыз Инфо сайтында.

Жаңыл Мырза

Жаңыл Мырза
Кытайга караган Аксуу шаарыньгн чөлкөмүндө турган нойгут кыргьгзьгньгн улугунун Жаңыл Мьгрза деген жалгыз кызьг болуп, анын баатырльггъг билинип, элге даңкьг чыгьгп калган кези экен. Үчүкө, Түлкү жана моңолдордон Атакозу, Чабак деген баатьгрлар баш болуп, кальгң кол барьгп, Жаңыл Мьгрзаньг Түлкүгө альгп бермекчи болуп, аттаньгшьгп бары шат. Ал кезде Жаңьгл Мьгрза элинде жок экен. Үчүкө, Түл кү, Атакозу, Чабак нойгутту чаап альгп, көп мал альгп, кайта келе жатьгп, Турпандьгн башьг Какшаалдьгн ичине келип, жатьш калган. Ушул кезде Жаңьш Мьгрза элине келсе, эли чабьшьгп, чачьгльш жаткан. Аньг көрүп кальгң киши альш, жоону кубалай келип, түн ичинде эл жата электе Жаңьш Мырза кууп жетет.

Түлкүнү атсам агасьг Үчүкө баса калган да аньг атармьгн, Атакозу, Чабак камыньгп урушка чьгккан ча алардьг атармьгн деп, жааньг тартьгп жибергенде Түлкү оңкосунан кулаган. Аньг Үчүкө басьш калганда аньг өлтүрө аткан. Атакозу, Чабак түйүлүп аттарьгна минерде экөөнү эки жерге атьгп таштаган. , Ал кездеги кьгргьгздьгн ханьг саналган хан Тейиштин айы льгна эл чогулуп, кеңеш кьгльгп Түлкү, Үчүкө, Атакозу, Чабак төрт баатьгрдьгн кунун нойгуттан кантип алабьгз деп сүй лөшүп олтуруп, нойгутка аттанып барууга бүтүм кьглат. Колго түшкөндө кол башьг болгон үчүн Жаңьл Мырзанын  Калматайга берген. Бирок Калматай өзү албастан, иниси Ормотойго алып берген. Эртеңбүрсүгүнү эл жайлоого көчөт дегенде айылдагы кызкелиндер жыйылып келип, Жаңыл Мырзага жалынып:  Сизди жааны абдан жакшы атат деп элжурттун баары мактайт.

Бизге эл көчкөндө тамаша кылып, жаа тартып бе риңиз,  дешет. Көч жөнөп кеткен соң Жаңыл Мырза согуш кийимин кийинип, чачын төбөсүнө түйүп, үстүнөн баса согуш тебе тейин кийип, атын бекем токунуп, саадагын байланып, ок торун асынып, арыбери атырылтып чуу коюц, кара аттан ак көбүк чыгып тердеген кезде бириңер бөркүңөрдү асман га ыргыткыла деп кыздарга айтканда, бир кыз тебетейин көккө ыргыткан. Жаңыл Мырза жерге түшүрбөй атып туруп тебетейди жүн кылып түшүргөн. Аткан огун жерге түшүр бөстөн улам илип алып, кайта атып турган. Калматай жүз чамалуу киши менен көч алды болуп кетип бара жатканда жетип барып:  Карысаңыз да өзүңүз албадыңыз, тетиги немеңе мени кор кылып, олжо катын атыктырдыңыз, элин сагынбас эр болбос, үйүрүн сагынбас ат болбос, эл жакшысы кошто бар, кош аман болуңуз,  деп аттын оозун коё бергенде аты анда мында бир тийип көз илешпей калган.

Калматай кууган эмес, күйөөсү Ормотой 3040 киши ме нен артынан кууп калганда Жаңыл Мырза күйөөсү экенин таанып, тура калып:  Мени кубалаба, кокустан өлүп каласың,  дегенде Ормо той болбостон жакындап жеткенде:  Ой, каныңа забын болбоюн,  деп атын атып тыштаган. Ат которуп дагы кубалаганда:  Өз убалың өзүңө,  деп Ормотойду атып өлтүргөндө, эл кубалабай токтоп калган. Жаңыл Мырза аттын оозун коё берип учкан куштай бо луп, кайдасың Какшаал, кайдасың нойгут деп жүрүп кеткен. Какшаалды басып, эсенаман элине барган. Жаңыл Мырза узун бойлуу, шырыктай, эки ийни кең, кара сур кыз болуп, Ормотойго тийгенде 24 жашта болгон.


Кыргыз